Samen werk maken van een flexibel energiesysteem

Jan Pellis, strateeg bij Stedin 20-02-2018

In de afgelopen jaren is door veel partijen geëxperimenteerd om er achter te komen hoe we slimmer met onze elektriciteitsnetten om kunnen gaan en hoe we deze voorbereiden op de energietransitie. Met daarbij het uitgangspunt dat het hele energiesysteem betaalbaar blijft. De inzet van flexibiliteit wordt gezien als een belangrijke oplossing voor het houden van balans in het energiesysteem, het voorkomen van netcongestie (knelpunten in het net) en het afstemmen van de vraag en het aanbod van energie op de weersafhankelijk productie. Dit zijn de doelen van flexibiliteit als ik het bekijk vanuit het perspectief van het energiesysteem. Flexibiliteit zorgt ook voor een nieuwe dynamiek in de energiemarkt en biedt nieuwe kansen voor bestaande en nieuwe partijen. Nu 2017 al even achter ons ligt, is het tijd om de balans op te maken hoe ver we staan op flexgebied en welke stappen we nog kunnen zetten.

Flexibiliteit beproeven

Stedin heeft in 2017 en eerder in samenwerking met marktpartijen verschillende proeftuinen uitgevoerd, onder andere in Hoog Dalem, Couperus en Lombok. Ook voerden we het Flex Versnellingsprogramma uit om marktpartijen hun ideeën voor de inzet van flexibiliteit uit te laten testen in ons netgebied. Samen met de resultaten uit andere experimenten binnen en buiten Stedin hebben we veel geleerd over de technische aspecten en de benodigde marktordening om flexibiliteit in te kunnen zetten. Lessen die vanuit ons perspectief een bijdrage leveren om kosten efficiënt knelpunten in de netten te voorkomen.

Wat hebben we geleerd?

De belangrijkste les: het inzetten van flexibiliteit om knelpunten te voorkomen is technisch realiseerbaar. Ook zijn er de marktrollen en –instrumenten waarmee de benodigde flex ingekocht kan worden. Tegelijkertijd zien we dat de energietransitie zich meer en meer manifesteert. De ontwikkelingen gaan steeds sneller. Hiermee breekt er een nieuwe fase aan voor de toepassing van flexibiliteit. Een fase waarin innovatie verschuift naar toepassing. En nu de toepassing dichterbij komt, worden vragen belangrijk die gaan over de leveringszekerheid van flexibiliteitsoplossingen, de kosten en de hoeveelheid flex die de markt kan leveren. Want we willen er echte knelpunten mee oplossen en pilots uitvoeren die zo realistisch mogelijk zijn. 

Wat gaan we doen in 2018?

Vanaf 2018 voeren we pilots uit waarbij de hele marktketen betrokken is en bij voorkeur in gebieden waar wij netcongestie aan zien komen. Bijvoorbeeld in de Zuidplaspolder, een agrarisch gebied gelegen tussen Rotterdam, Zoetermeer en Gouda. TenneT, Liander en Stedin werken daar samen om het elektriciteitsnet in dit gebied te verzwaren. Zo willen we over enkele jaren een nieuw 150 kV/23 kV transformatorstation in de Zuidplaspolder in bedrijf nemen. Voor de tussentijd onderzoeken we een oplossing waarbij de energievraag van de gebruikers door een tussenpartij - de aggregator- anders wordt ingepland of dat de energie die lokaal wordt opgewekt, ook lokaal wordt gebruikt. De handel in flex is intensief en complex. De (nieuwe) rol van aggregator is daarom echt nodig. Deze partij bundelt eerst de kleine hoeveelheden flexibiliteit van elektriciteit van ondernemers, biedt deze daarna in zijn geheel aan bij netbeheerders (landelijk en regionaal) en leveranciers en zorgt tot slot voor een transparante afrekening. Bij de afstemming tussen vraag en aanbod hanteren we het USEF-model. Stedin en Liander zoeken nu aggregators die, samen met ons, een flexibiliteitsmarkt willen realiseren in de Zuidplaspolder. 

In een andere pilot werken Stedin, TenneT en ETPA (Energy Trading Platform Amsterdam) samen om overbelasting op het elektriciteitsnet in specifieke gebieden in Nederland tegen te gaan. De regionale en landelijke netbeheerders gebruiken in deze pilot het handelsplatform ETPA om de nodige flexibiliteit die marktpartijen aanbieden, in te zetten om de netbelasting in deze gebieden te verlagen. De bedoeling is dat de lokale overbelasting verplaatst wordt naar een ander netgebied waar wel voldoende netcapaciteit is. Op het handelsplatform van ETPA kunnen grote en kleine marktpartijen terecht en is het mogelijk om op week-, dag-, weekend-, uur- en kwartierbasis te handelen. Dit is bijvoorbeeld interessant voor bedrijven met een relatief lage gebruiks- en leveringscapaciteit vanaf ongeveer 0,5 MW elektriciteit. Ook hiervoor zoeken we marktpartijen. Interessant voor uw bedrijf misschien? Er lopen meer initiatieven om de inzet van flexibiliteit door netbeheerders en andere marktpartijen tot een alledaags onderdeel van het energiesysteem te laten worden. Volg ons om hiervan op de hoogte te blijven.

Onze visie & keuzes 

Voor deze vervolgontwikkeling van de inzet van flexibiliteit van innovatie naar toepassing heeft Stedin een aantal uitgangspunten en ontwikkelrichtingen bepaald die ik graag deel:

  • Het duurzame energiesysteem gebruikt een grote hoeveelheid flexibel vermogen om stabiel, betrouwbaar en betaalbaar te blijven.
  • Dit vraagt om aangepaste c.q. nieuwe rollen en informatie-uitwisseling (marktordening), en om instrumenten waarmee de flexibiliteit wordt ingekocht.
  • Een marktordening conform het USEF-model vult dit in, en is een goede oplossing voor de elektriciteitsmarkt waarin flexibiliteit via aggregators wordt ontsloten. De directe waarde voor de netbeheerder bevindt zich in het uitstellen van netverzwaringen of het bieden van oplossingen waar netverzwaring te laat komt. Voor de komende jaren zal Stedin het USEF-model nemen als vertrekpunt voor de inzet van flexibiliteit.
  • Stedin zal voor de inzet van flexibiliteit en de afweging voorafgaand aan de keuze hiertoe primair uitgaan van flexibiliteit die door marktpartijen geleverd kan worden.
  • Daarbij is een gelijk speelveld in de marktbenadering bij de uitvraag en inzet van flexibiliteit ons uitgangspunt.
  • Met de keuze voor USEF geven we duidelijkheid over de regels en de rollen en verantwoordelijkheden van marktpartijen die we volgen bij de inzet van flexibiliteit. Parallel ontwikkelen we verschillende instrumenten in lijn met USEF waarmee de flexibiliteit daadwerkelijk wordt ingekocht. De pilot over congestiemanagement van TenneT, ETPA en Stedin voor het verhandelen van flexibele energie over het handelsplatform ETPA is een voorbeeld daarvan. 

Samenwerking is een pijler waarop onze strategie rust. Ook op het thema flexibiliteit is samenwerking van groot belang. Want alleen samen maken we de energietransitie mogelijk en maken we samen werk van een leefwereld vol nieuwe energie. 

Deel dit artikel