EERDER AANVRAGEN
IN HET BOUWPROCES

Het volle stroomnet vraagt om scherpe keuzes over wie wanneer een nieuwe of grotere stroomaansluiting krijgt. Het nieuwe prioriteringskader van de ACM geeft voorrang aan maatschappelijk belangrijke projecten op de wachtlijst, zodra er netcapaciteit beschikbaar is in een gebied. Eerst zijn projecten aan de beurt die zorgen voor meer ruimte op het stroomnet. Daarna komen functies die bijdragen aan veiligheid, zoals brandweer, ziekenhuizen en drinkwater. Nieuwe woningen en scholen krijgen als derde voorrang. Om rekening te houden met toekomstige bouwprojecten, kunnen gemeenten per 1 oktober 2026 eerder in het bouwproces een aanvraag doen voor woningbouw. Tot 1 juli 2026 krijgen lopende, concrete woningbouwprojecten die binnen 3 jaar starten met de bouw, transportcapaciteit mits deze ruimte er is. 

Lopende en concrete woningbouwprojecten krijgen transportcapaciteit   

Lopende, concrete woningbouwprojecten die op korte termijn starten met de bouw krijgen zekerheid over transportcapaciteit, mits deze ruimte er is op het net. Deze projecten - het zogenaamde ‘onder handen werk’ - krijgen transportcapaciteit op het stroomnet toegekend vanuit de reservering. Het gaat om projecten die binnen drie jaar starten en waarover op 1 april 2026 al actieve, concrete gesprekken met de netbeheerder liepen. Een huisnummerbesluit is daarbij geen voorwaarde meer. Lopende bouwprojecten toetsen we zorgvuldig aan de landelijk vastgestelde criteria voor ‘onder handen werk’. We laten projectontwikkelaars, gemeenten en provincie weten welke projecten hiervoor in aanmerking komen.   

Nieuwe werkwijze vanaf 1 oktober 2026: 
Eerder aanvragen in het bouwproces

Voor bouwprojecten die geen ‘onder handen werk’ zijn, kunnen gemeenten per 1 oktober 2026 aansluitingen en transportcapaciteit op het stroomnet aanvragen volgens de nieuwe werkwijze ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’. Gemeenten en projectontwikkelaars kunnen met deze werkwijze al vroeger in het proces  aanvragen doen voor bouwprojecten van woningen en scholen (primair, voortgezet en speciaal onderwijs). U kunt een aanvraag doen voor bouwprojecten tot 10 jaar vooruit. U dient de aanvraag in per bouwfase.   

Bij een aanvraag is de volgende informatie noodzakelijk:  

  • Aantal & type aansluitingen & type bouw (hoogbouw of laagbouw), bijvoorbeeld: 100 aansluitingen 3x25A laagbouw, 50 aansluitingen 3x25A hoogbouw   
  • Aantal & type aansluitingen voor collectieve voorzieningen en voor onlosmakelijk verbonden activiteiten  
  • Wijze van verwarmen op planniveau, bijvoorbeeld bodemwarmtepomp / luchtwarmtepomp / warmtenet  
  • Gewenste datum definitieve aansluitingen per fase  
  • Locatie van het project (polygoon)   

De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) coördineren het proces en de volgorde van aanvragen. De VNG is het eerste aanspreekpunt voor gemeenten in dit proces. 

Het nieuwe prioriteringskader zorgt niet voor extra ruimte op het stroomnet. Het bepaalt alleen wie het eerst aan de beurt is zodra er ergens ruimte op het net vrijkomt. Per regio en zelfs per elektriciteitsstation is de situatie verschillend.

Maatschappelijk prioriteren

Vraag apart prioritering aan 

Naast een aanvraag voor aansluitingen en transportcapaciteit  binnen de werkwijze Eerder aanvragen, doet u als gemeente (of gemachtigde projectontwikkelaar) een aparte aanvraag voor het krijgen van prioriteit. Prioriteit aanvragen doet u via Stedin. Hiervoor gelden de regels die de ACM heeft bepaald. Bekijk welke stukken u nodig heeft om prioriteit aan te vragen (de zogenaamde bewijslast). 

Vraag maatschappelijke prioritering aan

Krijgt uw bouwproject prioriteit? Dan schuift uw aanvraag door naar prioriteitscategorie 3 van de wachtlijst.  Kunt u nog niet voldoen aan de bewijslast voor prioritering? Dan kunt u alvast aansluitingen en capaciteit aanvragen en pas in een latere fase prioriteit aanvragen. De exacte plek die u op de lijst krijgt, wordt bepaald door de datum van de aanvraag van transportcapaciteit, niet door de datum van de prioriteitstoekenning. Komt er capaciteit beschikbaar in een gebied? Dan wordt dit vrijgegeven op volgorde van de wachtlijst. 

De nieuwe werkwijze is nog niet volledig klaar   

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) werken de nieuwe aanpak op dit moment verder uit, samen met de Autoriteit Consument en Markt (ACM), het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK), het ministerie van Economische zaken en Klimaat (EZK) en de netbeheerders.  

Omdat er nog juridische en praktische vragen openstaan, is de aanpak nog niet af. Een voorbeeld: gemeenten moeten onderling afstemmen in welke volgorde aanvragen worden ingediend, zodat projecten die het eerst stroom nodig hebben, ook als eerste aan de beurt zijn. Zodra de aanpak definitief is, zal de VNG dit bekendmaken.

'Eerder aanvragen' biedt geen garantie voor het krijgen van ruimte op het net  

Vanaf 1 juli 2026 komt de eerder gereserveerde netcapaciteit voor kleinverbruik stapsgewijs vrij. We kennen deze ruimte toe op volgorde van de wachtlijst: eerst categorie 2, daarna categorie 3.  

Woningbouw en scholen vallen in categorie 3. Binnen elke categorie geldt: wie het eerst een aanvraag voor transportcapaciteit heeft gedaan, is het eerst aan de beurt. Dat betekent dat klanten in categorie 2, én klanten die hoger staan in categorie 3, eerder capaciteit krijgen. Daarom is er – ook met de nieuwe werkwijze Eerder aanvragen vanaf 1 oktober 2026 – geen garantie dat school- of woningbouwprojecten tijdig stroom krijgen.  

Hoe lang kan de wachttijd worden?  

Wachttijden voor nieuwe aansluitingen of verzwaringen van bestaande aansluitingen kunnen flink oplopen. Soms moeten we eerst het net uitbreiden – zoals nieuwe kabels leggen, elektriciteitshuisjes of verdeelstations bouwen. Dat kost veel tijd. Daardoor kan het jaren duren voordat er weer ruimte is op het net. Een vervelende situatie, want dit heeft grote impact op plannen, ambities en wensen van gemeenten, projectontwikkelaars, bedrijven en bewoners. Hoeveel ruimte er is en wanneer het net is uitgebreid, verschilt per locatie. Er kan eerder ruimte vrijkomen door flexibele maatregelen.

Veelgestelde vragen

Wat betekent het nieuwe kader voor lopende woningbouwprojecten waarvoor al een aanvraag is gedaan maar nog geen capaciteit is toegekend? 

Is uw aanvraag voor 1 juli gedaan volgens de vereisten die de netbeheerder van u vraagt? Dan wordt deze nog volgens het huidige proces van uw regionale netbeheerder behandeld en krijgt u hier ook capaciteit voor toegekend als deze beschikbaar is. 

Wat zijn de criteria voor ‘onder handen werk'?  

Woningbouwprojecten kunnen in aanmerking komen voor toekenning van capaciteit vóór 1 juli 2026 wanneer zij voldoen aan de volgende criteria én er transportcapaciteit beschikbaar is: 

  • Het woningbouwproject is vóór 1 april 2026 al bekend bij de netbeheerder. 

  • Er zijn, vóór 1 april 2026, al actieve, concrete gesprekken gevoerd met de netbeheerder over de inhoud en realisatie van het woningbouwproject.

  • De volgende projectinformatie is beschikbaar en gedeeld met de netbeheerder: 

    • Concrete locatie (vastgelegd in een polygoon); 

    • Aantal en type aansluitingen:

      • Woningen (objecttype, aantal en aansluitwaarde); 

      • Zonnepanelen (aantal en evt piekvermogen);

      • Warmtepomp (type en evt piekvermogen); 

      • Laadpalen (aantal en evt piekvermogen);

    • Collectieve voorzieningen (indien van toepassing)

      • Bijvoorbeeld liften, portiekverlichting of collectieve warmtevoorzieningen (aantal aansluitingen en aansluitwaarde); 

      • Aanwezigheid van een warmtenet (of volledige elektrificatie binnen de aanvraag);

    • Projectplanning en realisatie

      • Start bouw per fase binnen maximaal drie jaar; 

      • Bekende projectontwikkelaar(s) of aannemer(s) per bouwfase; 

      • Beschikbaar locatie- en inrichtingsplan. 

Lopende bouwprojecten toetsen we zorgvuldig aan de landelijk vastgestelde criteria voor ‘onder handen werk’. We laten projectontwikkelaars, gemeenten en provincie weten welke projecten hiervoor in aanmerking komen. 

Hoe kunnen gemeenten in de periode direct na 1 juli 2026 aanvragen indienen? 

Tussen 1 juli en 1 oktober kunnen gemeenten voor projecten die al ver ontwikkeld zijn capaciteit aanvragen via de reguliere procedure op MA.nl. De aanvraag komt dan op de wachtlijst. Projecten die nog niet concreet genoeg zijn en te ver in de toekomst liggen moeten wachten tot na 1 oktober 2026 als de nieuwe werkwijze Eerder aanvragen er is. 

Waarom is het belangrijk dat u uw aanvraag compleet is?  

Een complete aanvraag zorgt dat we uw project op tijd kunnen beoordelen en meenemen. Is uw aanvraag voor transportcapaciteit niet compleet? Dan kunnen we deze niet verwerken. Hierdoor kunnen we uw aanvraag niet op de wachtlijst plaatsen en niet meenemen bij vrijgave van capaciteit. Is uw aanvraag voor maatschappelijke prioriteit niet compleet? Dan telt uw aanvraag voor transportcapaciteit mee zonder prioriteit. Aanvragen met prioriteit van andere partijen, komen dan eerder aan de beurt. Zorg dus dat beide aanvragen compleet zijn om vertraging te voorkomen. 

Hoe werkt het vrijgeven van capaciteit? 

Zodra er ruimte ontstaat op het stroomnet, kunnen we transportcapaciteit vrijgeven. Dit verloopt via vrijgaverondes. Zodra een vrijgaveronde wordt aangekondigd, maken we een momentopname van de wachtlijst. Op basis van deze ‘bevroren wachtlijst’ verdelen we de beschikbare capaciteit volgens de regels voor maatschappelijk prioriteren van de ACM: eerst zijn de aanvragen in categorie 2 aan de beurt, op volgorde van de lijst. Daarna volgt categorie 3 op volgorde van de lijst. Is er nog capaciteit over? Dan gaat dit naar de overige aanvragen op de wachtlijst (zonder prioriteit). Dit proces herhaalt zich bij een nieuwe vrijgaveronde. Aanvragen die nieuw binnenkomen of worden gewijzigd na de momentopname, gaan mee in een volgende vrijgaveronde.   

Hoe kunnen wij onze omgevings- en sectorale plannen beter afstemmen op de (on)mogelijkheden van het net?  

Wat helpt, is dat we vroegtijdig met elkaar het gesprek voeren over:

  • Waar in uw gemeente de netten nu al vol zitten en waar nog meer ruimte is; 

  • Welke netuitbreidingen en -versterkingen op de planning staan; 

  • Welke gebieden u als gemeente op termijn wilt ontwikkelen voor wonen, energie of bedrijvigheid.

Wij kunnen daarbij informatie leveren over de netsituatie op hoofdlijnen (bijvoorbeeld via capaciteitskaarten en toelichting per station). De vertaling van die informatie naar uw omgevingsvisie, omgevingsplan en sectorale programma’s is aan u als gemeente. 

Hoe weet ik of mijn plannen door kunnen gaan?  

  • Heeft u of uw projectontwikkelaar uw nieuwbouwplannen al aangemeld, uw aansluitingen aangevraagd én bevestigd gekregen? Dan kunt u ervanuit gaan dat voor deze plannen voldoende netcapaciteit beschikbaar is.  

  • Plannen die u of uw projectontwikkelaar al voor 1 april actief en concreet met ons besprak en die binnen drie jaar starten, gelden als ‘onder handen werk’. Voldoen uw bouwplannen aan de criteria voor onder handen werk? Dan worden aansluitingen en transportcapaciteit toegekend. U krijgt hierover bericht.  

  • Doet u of uw projectontwikkelaar na 1 juli 2026 een aanvraag en voldoet u aan de vereisten van de netbeheerder? Dan krijgt u een plek op de wachtlijst. Vanaf 1 oktober 2026 geldt de werkwijze Eerder Aanvragen in het bouwproces. Meer informatie krijgt u via VNG.  

Hebben voorzieningen die verbonden zijn aan het woningbouwproject ook recht op prioriteit?   

In het prioriteringskader is ruimte voor ‘kleinschalige, onlosmakelijk verbonden activiteiten’ bij woningbouw, zoals kleinschalige commerciële plinten, buurtvoorzieningen en collectieve gebouwfuncties. Daarbij geldt:  

De hoofdfunctie van het project moet wonen zijn;  

  • de faciliteit is aantoonbaar noodzakelijk; 

  • de omvang is proportioneel; 

  • dit wordt bestuurlijk onderbouwd via een bestuursverklaring. 

Zelfstandig functionerende commerciële functies mogen niet worden meegerekend. 

De precieze uitwerking – bijvoorbeeld de verhouding tussen woningen en commerciële functies – werken wij als netbeheerders nu uit, mede op basis van de toelichting die ACM bij het prioriteringskader heeft opgenomen. Dat beleid is dus nog in ontwikkeling. Zodra hier duidelijke richtlijnen voor zijn, zullen de VNG en wij die delen.   

Gelden hierbij verschillende regels voor nieuwbouw, uitbreiding van de faciliteiten en verduurzaming?

Ja, bij de uitvoering van het prioriteringskader gelden verschillende regels. Nieuwbouw van woningen en scholen krijgt prioriteit. Bij uitbreiding van de faciliteiten (ingrijpende aanpassing met uitbreiding van capaciteit) kan alleen het uitbreidingsdeel prioriteit krijgen. Bij verduurzaming (elektrificatie of efficiëntieverbetering van bestaande gebouwen) krijgt u geen prioriteit, ook niet als beleid of wetgeving dit stimuleert. Projecten met zowel uitbreiding als verduurzaming moeten worden gesplitst; alleen het uitbreidingsdeel kan prioriteit krijgen. 

Welke regels gelden bij tijdelijke afsluiting, opzegging of sloop van de aansluiting?

De huidige regels zijn: bij een verzoek tot tijdelijke afsluiting behoudt u uw transportcapaciteit. Dit geldt ook voor het omzetten van een tijdelijke (bouw)aansluiting naar een definitieve aansluiting. Bij opzegging of sloop van de aansluiting vervalt de capaciteit. U moet voor nieuwbouw dan een nieuwe aanvraag doen. Of we deze regels op korte termijn kunnen aanpassen in relatie tot het nieuwe maatschappelijk prioriteringskader, wordt momenteel onderzocht. 

Hoe moeten wij als gemeente rekening houden met het maximum van 3×35A voor woningen in onze bouwplannen?  

In het ACM-kader geldt dat individuele woningen prioriteit kunnen krijgen voor aansluitingen tot maximaal 3×35A. Hogere aansluitwaarden vallen buiten deze prioritering. Deze kunnen wel op de wachtlijst komen, maar dan zonder prioriteit. Daarnaast helpen netbewuste keuzes – bijvoorbeeld het beperken van verbruik op de piekmomenten en het inzetten van collectieve of slimme oplossingen – voor een zo laag mogelijke belasting van het net. Daarmee kunnen we mogelijk meer klanten helpen. 

Heeft de omvang van het aangevraagde vermogen invloed op de wachtlijstplek? 

Nee. De positie op de wachtlijst wordt bepaald door het moment waarop u uw aanvraag indient, niet door de grootte van het aangevraagde vermogen. In de praktijk kan het wel voorkomen dat kleinere vermogens sneller kunnen worden ingepast bij beperkte vrijgave van capaciteit. Kiest u voor netbewust bouwen, dan kunnen we samen de beschikbare ruimte zo efficiënt mogelijk benutten. 

Wat kunnen gemeenten nu al doen?   

In congestiegebieden moet u rekening houden met mogelijke wachttijden voor transportcapaciteit. Het is daarom belangrijk om als gemeente expliciete en netbewuste keuzes te maken: welke bouwprojecten moeten echt eerst, welke kunnen later? Bouw zo netbewust mogelijk, zodat we de ruimte op het net samen zo goed mogelijk kunnen gebruiken. Ga terughoudend om met nieuwe en zwaardere aanvragen tot 1 juli 2026: deze verkleinen de beschikbare ruimte voor woningen en scholen. Bepaal welke projecten u eerst gaat ontwikkelen. Communiceer realistische verwachtingen over uw bouwprojecten. Verzamel vroegtijdig de documenten om de vermogensaanvraag te doen volgens ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’. Meer informatie is te vinden op de website van VNG.  Daarnaast kunnen gemeenten helpen om de drukte op het stroomnet te verminderen, door ruimtelijke keuzes voor netverzwaring te versnellen .

Krijg ik voorrang als ik netbewust bouw?  

Netbewust bouwen is een belangrijk middel om de druk op het elektriciteitsnet te verlagen. Door gezamenlijk efficiënt en bewust om te gaan met de beperkte capaciteit, kunnen meer projecten, zoals woningbouw, worden aangesloten en blijft het energienet betaalbaar. Netbewust bouwen levert dus een bijdrage aan het maximale gebruik van het bestaande net voor álle klanten. In het codebesluit Maatschappelijk prioriteren roept de ACM gemeenten ook op om netbewust bouwen te stimuleren.   

Het is belangrijk om te benadrukken dat netbewust bouwen geen garantie geeft op toekenning van (extra) capaciteit of een snellere aansluiting voor de partij die deze aanpak hanteert. De capaciteit die door netbewust bouwen wordt bespaard, gaat niet automatisch naar dezelfde gemeente of partij. In plaats daarvan wordt de vrijgekomen ruimte via de landelijke regels toegekend aan de volgende op de wachtlijst.     

Krijgen gemeenten inzicht in de wachtlijst? 

Er wordt gewerkt aan een overzicht waarin per station en per prioriteitscategorie aangegeven staat hoeveel aanvragen er zijn en voor welk totaal aan vermogen. Positie en omvang van individuele aanvragen worden niet benoemd vanwege gelijkheids- en privacybeginselen.