EERDER AANVRAGEN
IN HET BOUWPROCES

Het volle stroomnet vraagt om scherpe keuzes over wie wanneer een nieuwe of grotere stroomaansluiting krijgt. Het nieuwe prioriteringskader van de ACM geeft voorrang aan maatschappelijk belangrijke projecten op de wachtlijst, zodra er netcapaciteit beschikbaar is in een gebied. Eerst zijn projecten aan de beurt die zorgen voor meer ruimte op het stroomnet. Daarna komen functies die bijdragen aan veiligheid, zoals brandweer, ziekenhuizen en drinkwater. Nieuwe woningen en scholen krijgen als derde voorrang. Om rekening te houden met toekomstige bouwprojecten, wordt het mogelijk dat gemeenten per 1 oktober 2026 eerder in het bouwproces een aanvraag kunnen doen voor woningbouw. 

Richtlijnen eerder aanvragen van aansluitingen 

De werkwijze ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’ zorgt ervoor dat gemeenten en projectontwikkelaars al vroeger in het proces een aanvraag kunnen doen voor nieuwe aansluitingen voor bouwprojecten voor woningen en scholen (primair, voortgezet en speciaal onderwijs). Hiermee ontstaat er zekerheid om de projecten ook daadwerkelijk te kunnen ontwikkelen. Vanaf 1 oktober 2026 gaat de nieuwe werkwijze in. Vanaf dat moment kunnen gemeenten (of gemachtigde projectontwikkelaars) hun aanvragen eerder in het bouwproces indienen. U kunt een aanvraag doen voor bouwprojecten tot 10 jaar vooruit. U dient de aanvraag in per bouwfase.  

Bij een aanvraag is de volgende informatie noodzakelijk:  

  • Aantal & type aansluitingen & type bouw (hoogbouw of laagbouw), bijvoorbeeld: 100 aansluitingen 3x25A laagbouw, 50 aansluitingen 3x25A hoogbouw   
  • Aantal & type aansluitingen voor collectieve voorzieningen en voor onlosmakelijk verbonden activiteiten  
  • Wijze van verwarmen op planniveau, bijvoorbeeld bodemwarmtepomp / luchtwarmtepomp / warmtenet  
  • Gewenste datum definitieve aansluitingen per fase  
  • Locatie van het project (polygoon)   

De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) coördineren het proces en de volgorde van aanvragen. De VNG is het eerste aanspreekpunt voor gemeenten in dit proces. 

Het nieuwe prioriteringskader zorgt niet voor extra ruimte op het stroomnet. Het bepaalt alleen wie het eerst aan de beurt is zodra er ergens ruimte op het net vrijkomt. Per regio en zelfs per elektriciteitsstation is de situatie verschillend.

Maatschappelijk prioriteren

Aanvragen
van prioritering

Zodra u vanaf 1 oktober 2026 een aanvraag voor aansluitingen heeft gedaan binnen de werkwijze Eerder aanvragen, doet u als gemeente  (of gemachtigde projectontwikkelaar) ook een aparte aanvraag voor het krijgen van prioriteit. Prioriteit aanvragen doet u via Stedin. Hiervoor gelden de regels die de ACM heeft bepaald. Bekijk welke stukken u nodig heeft om prioriteit aan te vragen (de zogenaamde bewijslast). 

Krijgt uw bouwproject prioriteit? Dan schuift uw aanvraag door naar prioriteitscategorie 3 van de wachtlijst. De exacte plek die u op de lijst krijgt, wordt bepaald door de datum van de vermogensaanvraag, niet door de datum van de prioriteitstoekenning. Wanneer u nog niet kunt voldoen aan de bewijslast voor prioritering, kunt u ook in een latere fase prioriteit aanvragen.      

Vraag maatschappelijke prioritering aan

De nieuwe werkwijze is nog niet klaar 

Landelijk is afgesproken dat gemeenten en projectontwikkelaars eerder in het bouwproces een vermogensaanvraag mogen doen voor woningen en scholen. Netbeheerders werken deze nieuwe aanpak op dit moment verder uit, samen met de Autoriteit Consument en Markt (ACM), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en het ministerie van Economische zaken en Klimaat (EZK).  

Omdat er nog juridische en praktische vragen openstaan, is de aanpak nog niet af. Een voorbeeld: gemeenten moeten onderling afstemmen in welke volgorde aanvragen worden ingediend, zodat projecten die het eerst vermogen nodig hebben, ook als eerste aan de beurt zijn. Zodra de aanpak definitief is, zal de VNG dit bekendmaken. 

'Eerder aanvragen' biedt geen garantie voor het krijgen van ruimte op het net  

Vanaf 1 juli 2026 komt de eerder gereserveerde netcapaciteit voor kleinverbruik stapsgewijs vrij. We verdelen deze ruimte op volgorde van de wachtlijst: eerst categorie 2, daarna categorie 3. 

Woningbouw en scholen vallen in categorie 3. Binnen elke categorie geldt: wie het eerst een aanvraag voor transportcapaciteit heeft gedaan, is het eerst aan de beurt. Dat betekent dat klanten in categorie 1 en 2, én klanten die hoger staan in categorie 3, eerder capaciteit krijgen. Daarom is er – ook met de nieuwe werkwijze Eerder Aanvragen vanaf 1 oktober 2026 – geen garantie dat school- of woningbouwprojecten tijdig vermogen krijgen. 

Hoe lang kan de wachttijd worden?  

Wachttijden voor nieuwe aansluitingen of verzwaringen van bestaande aansluitingen kunnen flink oplopen. Soms moeten we eerst het net uitbreiden – zoals nieuwe kabels leggen, elektriciteitshuisjes of verdeelstations bouwen. Dat kost veel tijd. Daardoor kan het jaren duren voordat er weer ruimte is op het net. Een vervelende situatie, want dit heeft grote impact op plannen, ambities en wensen van gemeenten, projectontwikkelaars, bedrijven en bewoners. Hoeveel ruimte er is en wanneer het net is uitgebreid, verschilt per locatie. Er kan eerder ruimte vrijkomen door flexibele maatregelen.

Wat kunnen gemeenten nu al doen?  

In congestiegebieden moet u rekening houden met mogelijke wachttijden voor transportcapaciteit. Het is daarom belangrijk om als gemeente een strategische houding te hebben en proactieve keuzes te maken: welke bouwprojecten moeten echt eerst, welke kunnen later, en welke zijn misschien minder kansrijk binnen de beschikbare netcapaciteit? Bouw zo netbewust mogelijk, zodat er meer mogelijk is met dezelfde capaciteit. Bepaal welke projecten u eerst gaat ontwikkelen. Verzamel vroegtijdig de documenten om de vermogensaanvraag te doen volgens ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’. Verzamel daarna de documenten om prioriteit aan te vragen volgens het nieuwe prioriteringskader. 

Veelgestelde vragen

Wat betekent het nieuwe kader voor lopende woningbouwprojecten waarvoor al een aanvraag is gedaan maar nog geen capaciteit is toegekend? 

Is uw aanvraag voor 1 juli gedaan volgens de vereisten die de netbeheerder van u vraagt? Dan wordt deze nog volgens het huidige proces van uw regionale netbeheerder behandeld en krijgt u hier ook capaciteit voor toegekend als deze beschikbaar is. 

Hoe kunnen gemeenten in de periode direct na 1 juli 2026 aanvragen indienen?

Vanaf 1 juli 2026 krijgen woningbouwprojecten niet meer automatisch capaciteit, maar gaan alle projecten in eerste instantie naar de wachtlijst. Voor een aanvraag voor een woningbouwproject gelden de vereisten die de netbeheerder van u vraagt, net zoals voor 1 juli. Zodra er capaciteit beschikbaar komt en een project heeft prioriteit, dan krijgt u capaciteit.    

Hoe kunnen wij onze omgevings- en sectorale plannen beter afstemmen op de (on)mogelijkheden van het net?  

Wat helpt, is dat we vroegtijdig met elkaar het gesprek voeren over:

  • Waar in uw gemeente de netten nu al vol zitten en waar nog meer ruimte is; 

  • Welke netuitbreidingen en -versterkingen op de planning staan; 

  • Welke gebieden u als gemeente op termijn wilt ontwikkelen voor wonen, energie of bedrijvigheid.

Wij kunnen daarbij informatie leveren over de netsituatie op hoofdlijnen (bijvoorbeeld via capaciteitskaarten en toelichting per station). De vertaling van die informatie naar uw omgevingsvisie, omgevingsplan en sectorale programma’s is aan u als gemeente. 

Hoe weet ik of mijn plannen door kunnen gaan?

  • Heeft u of uw projectontwikkelaar uw nieuwbouwplannen al aangemeld, uw aansluitingen aangevraagd én bevestigd gekregen? Dan kunt u ervanuit gaan dat voor deze plannen voldoende netcapaciteit beschikbaar is. 

  • Heeft u of uw projectontwikkelaar uw plannen wel al met ons gedeeld voor 1 juli en besproken, maar nog geen officiële aanvraag voor aansluitingen volgens de vereisten van de netbeheerder ingediend? Houd er dan rekening mee dat capaciteit pas na een formele en goedgekeurde aanvraag van aansluitingen wordt toegekend. Het goedkeuren van een aanvraag gebeurt volgens het huidige proces van de regionale netbeheerders. 

  • Doet u of uw projectontwikkelaar na 1 juli 2026 een aanvraag en voldoet u aan de vereisten van de netbeheerder? Dan krijgt u een plek op de wachtlijst. De netbeheerders zijn deze vereisten aan het uniformeren. Daarnaast zijn we voor woningbouw verder in de toekomst het proces ‘Eerder aanvragen in het bouwproces’ nog aan het uitwerken . Dat proces geldt vanaf 1 oktober 2026.  

Hoe worden kleinschalige, onlosmakelijk verbonden activiteiten (zoals commerciële plinten) in gemengde woningbouwprojecten beoordeeld?  

In het prioriteringskader is ruimte voor ‘kleinschalige, onlosmakelijk verbonden activiteiten’ bij woningbouw. Daarbij geldt in de basis: 

  • De hoofdfunctie van het project moet wonen zijn; 

  • De overige functies (bijvoorbeeld commerciële plint) moeten qua vermogen en omvang duidelijk ondergeschikt zijn aan de woonfunctie; 

  • Het vermogen voor die kleinschalige activiteiten moet beperkt blijven ten opzichte van het vermogen voor wonen. 

De precieze uitwerking – bijvoorbeeld in percentages of bandbreedtes – werken wij als netbeheerders nu uit, mede op basis van de toelichting die ACM bij het prioriteringskader heeft opgenomen. Dat beleid is dus nog in ontwikkeling. Zodra hier duidelijke richtlijnen voor zijn, zullen de VNG en wij die delen. Tot die tijd kunnen wij dit alleen onder voorbehoud toelichten. 

Hoe moeten wij als gemeente rekening houden met het maximum van 3×35A voor woningen in onze bouwplannen?  

In het ACM-kader geldt dat individuele woningen prioriteit kunnen krijgen voor aansluitingen tot maximaal 3×35A. Hogere aansluitwaarden vallen buiten deze prioritering. Deze kunnen wel op de wachtlijst komen, maar dan zonder prioriteit. Daarnaast helpen netbewuste keuzes – bijvoorbeeld het beperken van verbruik op de piekmomenten en het inzetten van collectieve of slimme oplossingen – voor een zo laag mogelijke belasting van het net. Daarmee kunnen we mogelijk meer klanten helpen. 

Krijg ik voorrang als ik netbewust bouw?  

Netbewust bouwen is een belangrijk middel om de druk op het elektriciteitsnet te verlagen. Door gezamenlijk efficiënt en bewust om te gaan met de beperkte capaciteit, kunnen meer projecten, zoals woningbouw, worden aangesloten en blijft het energienet betaalbaar. Netbewust bouwen levert dus een bijdrage aan het maximale gebruik van het bestaande net voor álle klanten. In het codebesluit Maatschappelijk prioriteren roept de ACM gemeenten ook op om netbewust bouwen te stimuleren.  

Het is belangrijk om te benadrukken dat netbewust bouwen geen garantie geeft op toekenning van (extra) capaciteit of een snellere aansluiting voor de partij die deze aanpak hanteert. De capaciteit die door netbewust bouwen wordt bespaard, wordt niet automatisch exclusief toegewezen aan dezelfde gemeente of partij. In plaats daarvan wordt de vrijgekomen ruimte via de landelijke regels (het maatschappelijk g) toegekend aan de volgende op de wachtlijst.  

Kortom: netbewust bouwen is van essentieel belang voor het energiesysteem. Het levert een belangrijke bijdrage aan het gebruik en de betaalbaarheid van het net, maar het resulteert niet in een voorkeursbehandeling én is geen garantie op de toekenning van capaciteit.